مسلمانان به اين نكتهء مذكور توجه ننموده‌اند كه كوششى كه در آداب تجويد و قرائت قرآن شده صد يك آن در فهم معانى آيات قرآن به عمل نيامده است و از آثار اين قصور است كه مشاهده مىشود اغلب به شمردن حروف و كلمات قرآن پرداخته‌اند . اين تحقيق جديد دكتر رشاد نيز از همين مقوله است . اگر اين دانشمند بر اعجازى دست يافته است صرفاً اعجازى لفظى و صورى است و به معنا و مفهوم ارتباطى ندارد « 1 » . جاى گفتگو نيست كه اعجاز قرآن منحصر به جنبه‌هاى لفظى و شيوايى ظاهرى و زيبايى الفاظ آن نيست ، بلكه اين مطلب يك بخش از اعجاز قرآن را تشكيل مىدهد و قرآن از جهات گوناگونى مىتواند امرى خارق العاده باشد « 2 » . ولى جاى سخن اين جاست كه اگر مردى با زحمات توان‌فرسايى در مورد الفاظ و حروف قرآن تحقيق شايسته‌اى انجام داد و از اين راه بر تعداد جهات اعجاز قرآن افزود ، نبايد آن را به بهانهء اين كه مربوط به الفاظ و صورت قرآن است و به معنا و مفهوم ارتباطى ندارد ، ناديده بگيريم ؛ زيرا همان‌طور كه گفته شد يكى از جهات اعجاز قرآن مسألهء زيبايى الفاظ و رسايى تعبير و جاذبه و كشش الفاظ و جمله‌ها و آيات آن است و اگر محققى در اين قسمت كار كرد نبايد كار او را به دليل اين كه مربوط به اين بخش از اعجاز قرآن است ، نقد كنيم . اگر اين انتقاد صحيح باشد بايد كليهء بحث‌هايى كه دانشمندان بزرگ فن فصاحت و بلاغت ، پيرامون الفاظ و تعبيرات و جنبه‌هاى ادبى و لفظى قرآن انجام داده‌اند ، كم ارزش شمرده شود و كتاب‌هاى دلائل الاعجاز شيخ عبدالقاهر جرجانى و اعجاز القرآن باقلانى و رافعى « 3 » و ده‌ها كتابى كه در اين زمينه نوشته شده است كم‌ارزش قلمداد گردند .

--> ( 1 ) . يادنامهء استاد ، ص 5 - 7 . ( 2 ) . ر . ك : آلاء الرحمان ( مقدمه ) ؛ الوحى المحمدى ؛ مرزهاى اعجاز ؛ قرآن و آخرين پيامبر . ( 3 ) . ر . ك : جعفر سبحانى ، مرزهاى اعجاز ( مقدمه ) .